Solunum yolu tıkanıklığından sınavda kesinlikle bir soru gelir. Bu bölümde tam ve kısmi tıkanmanın belirtilerini, hangisinde ne yapılacağını ve Heimlich manevrasının yetişkin, çocuk ve bebekte nasıl uygulandığını sırasıyla öğreneceğiz.
Tıkanma nedir? Türleri
Tıkanma denince kastedilen, soluk borusunun tıkanmasıdır. İki türü vardır: tam tıkanma, soluk borusunun tamamen tıkanması; kısmi tıkanma ise soluk borusunun kısmen, yani bir bölümünün tıkanmasıdır. Günlük hayatta yemek yerken bir lokmanın (ekmek, pirinç, zeytin gibi) soluk borusuna kaçması en sık karşılaşılan durumdur. İki türü ayırt etmenin yolu, kişinin nefes alıp alamadığına ve konuşup öksürebildiğine bakmaktır.
Kısmi tıkanma
Kısmi tıkanmada solunum yolunun bir kısmı açık olduğu için kişi öksürebilir, nefes alabilir ve konuşarak yardım isteyebilir. Bu, hâlâ bir miktar hava geçtiğinin işaretidir. Bu durumdaki kişiye dokunulmaz ve müdahale edilmez; yapılması gereken tek şey kişiyi öksürmeye teşvik etmektir, çünkü öksürük yabancı cismi dışarı atmanın en etkili yoludur. Kesinlikle su verilmez. Sınavda öksürebilen, konuşabilen bir kişi tarif ediliyorsa bu kısmi tıkanmadır ve yapılacak şey öksürmeye teşviktir.
Tam tıkanma
Tam tıkanmada kişi hiçbir şekilde nefes alamaz, konuşamaz ve refleks olarak ellerini boynuna götürür; bu boğulmanın tipik işaretidir. Nefes alamadığı için acı çeker ve rengi morarır (parmak ve dudak çevresi morarır). Tam tıkanmada oksijen alınamadığı için vücuttaki oksijen oranı düşer. Bu kişiye uygulanacak yöntem Heimlich manevrasıdır (karına bası).
Heimlich manevrası — yetişkin ve çocuk
Bilinci açık, tam tıkanma yaşayan bir yetişkin ya da çocukta sıra şöyledir. Önce kişi hafifçe öne eğilir ve el ayasıyla iki kürek kemiğinin arasına 5 kez süpürür tarzda vurulur; bu vuruşlarla yabancı cisim çıkabilir. Cisim çıkmazsa ilk yardımcı kişinin arkasına geçip beline sarılır, bir elini yumruk yapıp göbek ile göğüs kemiği arasına yerleştirir ve içe-yukarı doğru 5 kez bastırır. Yabancı cisim çıkana kadar sırta vurma ve karına bası dönüşümlü olarak tekrarlanır. Sıralama önemlidir: önce sırta vurma, sonra karına bası. Kişi tek başınaysa, bir sandalyenin arkalığına karnını bastırarak kendine de uygulayabilir.
Heimlich manevrası — bebek
Bebeklerde de mantık aynıdır ama pozisyon farklıdır; bebek ayakta duramadığı için ilk yardımcının kolu üzerine, yüzü aşağı bakacak şekilde yatırılır — böylece yabancı cismin ağızdan çıkması kolaylaşır. Sıra şöyledir: önce bebeğin sırtına, iki kürek kemiği arasına 5 kez süpürür tarzda vurulur. Sonra bebek diğer kolun üzerine, başı elle kavranarak sırtüstü çevrilir ve ağız içinde cisim çıkmış mı diye kontrol edilir. Çıkmamışsa göğüs kemiğinin alt kısmından iki parmakla 5 kez baskı uygulanır. Bu sıralama sınavda fotoğraflarla karışık verilip doğru sıraya dizilmeniz istenebilir; bebeğin yüzü aşağı bakmalı ve önce sırta vurulmalıdır.
Kısaca
Tıkanma soluk borusunun tıkanmasıdır; kısmi tıkanmada kişi öksürüp konuşabilir, ona dokunulmaz ve öksürmeye teşvik edilir. Tam tıkanmada kişi nefes alamaz, konuşamaz, ellerini boynuna götürür ve morarır; Heimlich manevrası uygulanır. Yetişkin ve çocukta önce sırta 5 kez vurulur, açılmazsa karına 5 kez içe-yukarı bası yapılır. Bebekte yüzü aşağı yatırılıp sırtına vurulur, ters çevrilip kontrol edilir, ardından iki parmakla göğüsten baskı uygulanır.