Araç Tekniği (Motor) Ders Notları
Ehliyet sınavının araç tekniği (motor) bölümünde motor, fren, lastik, aydınlatma ve güvenlik sistemleri gibi 15 konu yer alır. Her derste sınavda karşınıza çıkabilecek teknik bilgiler sade bir dille anlatılmaktadır.
MEB e-sınavında Araç Tekniği (Motor ve Trafik) bölümünden 9 soru gelir. Ders bazında ayrı baraj yoktur; sınavı geçmek için toplam 50 sorudan en az 35 doğru yeterlidir. Motor çalışma prensibi, fren ve lastik güvenliği ile ikaz lambalarının anlamları en sık sorulan konulardandır. Konuları tamamladıktan sonra hap bilgilerle tekrar edip deneme sınavıyla kendini ölçebilirsin.
Araç Tekniği (Motor) ders notları: 15 konunun özeti
Sınavdan önce son tekrar için her konunun en çok sorulan bilgisi tek sayfada. Ayrıntı için konu başlığına tıkla.
01 Motor Nedir?
Motor, ısı ve elektrik enerjisini mekanik enerjiye çeviren, araçta gücün kaynağı olan makinedir. Enerji türüne göre benzinli (buji ile ateşleme, LPG dahil), dizel (sadece hava emilir, enjektörle motorin püskürtülüp sıkıştırmayla ateşlenir, yakıt biterse araç hava yapar), elektrikli (sıvı yakıtsız, doğa dostu) ve hibrit (sıvı yakıt vardır, pil hareketle dolar) olarak ayrılır.
02 Otomatik Vites
Otomatik vites (otomatik şanzıman), vites geçişlerini sürücünün değil aracın kendisinin, motorun tork ve devir durumuna göre yaptığı sistemdir; manuel viteste ise geçişleri sürücü elle yapar. Vites kolundaki harfler sınavın kalbidir: P Park (durdurup park etme), R geri vites, N nötr/boş, D Drive/ileri sürüş ve L düşük devir (bazı araçlarda M).
03 Araç Kullanmaya Hazırlık
Sürüşe başlamadan sürücü ruhen, bedenen ve zihnen hazır olmalıdır. Araca binmeden dış kontrolde lastikler (hava, patlak, bijon), aracın altı (sızıntı, hayvan ya da çocuk), lambalar, camlar, aynalar, silecekler ve kaput altındaki yağ, soğutma suyu, hidrolik yağ kontrol edilir; lastikler her binişte kontrol edilir. Araca binince önce yakıt/LPG kokusuna bakılır, koku varsa kontak çevrilmez.
04 Aydınlatma ve İkaz Sistemi
Gösterge sistemi sürücüye motor ve araç sistemleri hakkında bilgi verir; yağ ve akü lambaları buna örnektir. Selektör bir uzun bir kısa far yakarak diğer sürücüyü uyarmaktır ve viraj, tepe üstü, kavşak, sollama gibi yerlerde kullanılır; ancak radar veya kontrol noktasında diğer aracı uyarmak için yapılmaz. Geri viteste arkada beyaz, frende kırmızı ışık yanar.
05 Fren Sistemi
Fren sistemi hareket halindeki aracı yavaşlatır, yavaşlayan aracı en kısa mesafede ve en kısa zamanda durdurur. Ayak frenine basıldığında aracın dört tekerleği de birlikte durur (ağırlık öne kaydığı için önce ön tekerlekler durur); el freni ise sadece arka tekerlekleri tutarak duran aracı sabitler. Sistem hidrolik yağ ile ve “sıvılar sıkıştırılamaz” ilkesiyle çalışır, yağ biterse fren tutmaz.
06 Lastikler
Lastik, aracın yolla temas eden tek noktasıdır; yol tutuşu, frenleme ve direksiyon hâkimiyeti ona bağlıdır ve kauçuk ile çelik korddan oluşur. Otomobilde diş derinliği en az 1,6 mm, büyük araçlarda genellikle 4 mm olmalı; altına düşerse araç muayeneden geçmez ve ıslak zeminde kızaklanma riski artar, frenleme mesafesi uzar.
07 Ön Düzen ve Direksiyon Sistemi
Direksiyon, aracı istenilen yöne sevk eden sistemdir ve en güvenli tutuş pozisyonu 9-15 konumudur; bu konumda kulakçıklara kolay ulaşılır ve hava yastığı en verimli çalışır. Ön düzenin parçaları direksiyon kutusu ile rot ve rot başlarıdır; kutu hareketi rota, rot da tekerleklere iletir. Direksiyonda boşluk varsa rot başları (rotiller) aşınmıştır, araç sağa sola çeker ve kaza riski artar.
08 Aktif ve Pasif Güvenlik Sistemleri
Araç güvenlik sistemleri aktif ve pasif olmak üzere ikiye ayrılır: aktif sistemler kazadan önce devreye girip kazayı önlemeye çalışır, pasif sistemler kazadan sonra devreye girip ölüm ve yaralanmayı azaltır.
09 Derhal Durulması Gereken Haller
Aracın derhal durdurulmasını gerektiren beş durum vardır: yağ lambasının yanması, şarj (akü) lambasının yanması, hararet göstergesinin kırmızı yanması, motordan duman çıkması ve yanık kokusu ya da anormal ses gelmesi.
10 Soğutma Sistemleri
Soğutma sistemi, motor parçalarını yanma ısısının zararından korur ve motoru yaklaşık 90°C (70-90 derece) çalışma sıcaklığında sabit tutar. Motorlar su soğutmalı (otomobil) ve hava soğutmalı (motosiklet, silindir üzerinde kanatlar) olarak ikiye ayrılır. Sistemin parçaları radyatör, vantilatör, termostat, devirdaim pompası, V kayışı, hararet müşürü ve göstergesidir; aks ile karbüratör bu sisteme ait değildir.
11 Ateşleme Sistemi
Ateşleme sistemi, sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını ateşler; akünün 12 voltunu endüksiyon bobini 15.000-25.000 volta yükseltir, distribütör bunu sırayla bujilere gönderir, buji kıvılcımla ateşler. Parçaları kontak, endüksiyon bobini, akü, distribütör ve bujidir; radyatör bu sisteme ait değildir, soğutma sistemindendir.
12 Yağlama Sistemi
Yağlama sistemi; sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır, yüzeyleri temizler ve soğumaya yardımcı olur. Parçaları karter (yağ deposu), yağ pompası (yağı basınçla gönderir), yağ filtresi (metal tozu ve kurumu süzer), yağ çubuğu (seviyeyi ölçer), yağ müşürü ve yağ göstergesidir; aks ve su pompası bu sisteme dahil değildir. Hareket halinde kırmızı yağ lambası yanarsa araç hemen durdurulmalı, yoksa yatak sarar.
13 Şarj Sistemi
Şarj sistemi, motor çalışırken aracın elektriğini üretip aynı anda aküyü şarj eden sistemdir ve hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirir. Alternatör V kayışından güç alıp elektrik üretir; araç çalışmazken elektriği akü verir. Regülatör voltajı yaklaşık 12 volta ayarlar, bozulursa ampuller patlar ve akü suyu azalır.
14 Güç Aktarma Organları
Güç motorda üretilir ve tekerleklere kadar aktaran tüm parçalara güç aktarma organları denir. Volan krank miline bağlıdır ve hareketi debriyaja verir. Debriyaj, volan ile vites kutusu arasında olup gücü isteğe bağlı keser ve verir; pedala basınca güç kesilir ve vites değişir.
15 Süspansiyon Sistemi
Süspansiyon sistemi yay ve amortisör olmak üzere iki temel parçadan oluşur. Yay, yoldan gelen sarsıntı ve darbeleri üzerine alarak sürüş konforu sağlar; amortisör ise lastiğin yolla temasını korur, yayların salınımını kontrol altına alıp salınım süresini kısaltarak aracın sürekli yaylanmasını önler ve böylece güvenliği artırır. Otobüs ve kamyon gibi ağır araçlarda yaylanmayı makaslar sağlar.
İlgili Kaynaklar
- Araç Tekniği Hap Bilgileri — Sınavda çıkan bilgiler tek sayfada
- Tüm Ders Notları — 50 konunun tamamı
- Soru Çöz — Ehliyet deneme sınavları ile pratik yap