Otomatik Vites

Otomatik vites, araç tekniği dersinde neredeyse her sınavda çıkan, kolay puan getiren bir konudur. Bu bölümde otomatik vitesin (otomatik şanzıman) ne olduğunu, manuel vitesten farkını ve en çok sorulan P, R, N, D, L konumlarının anlamlarını sınav odaklı biçimde öğreneceğiz.

Otomatik vites nedir?

Otomatik vitese otomatik şanzıman da denir. Kısaca tanımlamak gerekirse: motorlu bir aracı sürerken belli bir motor devri için tekerleklerin devir hızını, motor gücünü ileten dişliler aracılığıyla kademeli olarak yükselten ya da alçaltan ve bu vites geçişlerini sürücü yerine aracın kendisinin ayarladığı mekanizmadır. Yani otomatik vitesli araçta hangi vitese ne zaman geçileceğine sürücü değil, aracın kendisi karar verir; bu da sürücünün işini büyük ölçüde kolaylaştırır. Günümüzde binek araçların çoğu artık otomatik vitesli üretilmektedir.

Manuel vitesten farkı

İki sistem arasındaki temel fark şudur: manuel viteste vites geçişlerini aracı süren kişi kendi eliyle yapar; otomatik viteste ise araç, motorun torkuna ve devir sayısına göre vites geçişlerini kendiliğinden yapar. Sınavda otomatik vitesin mantığı çoğu zaman şu ifadeyle özetlenir: otomatik vites, vitesin kendiliğinden geçtiği ya da düştüğü vites türüdür. Bu cümleyi tanımanız, konuyla ilgili tanım sorularını doğru yapmanız için yeterlidir.

Vites konumları ve anlamları

Bu konunun en kritik ve en çok sorulan kısmı, otomatik vites kolundaki harflerin ne anlama geldiğidir. Bu harfler araçtan araca çok az değişebilir (örneğin bazı araçlarda L yerine M harfi bulunur), ama genel olarak şu şekildedir. P harfi Park anlamına gelir; aracı durdurup park edeceğiniz, evinize gelip aracı kapatacağınız durumda vites bu konuma alınır. R harfi geri vitestir (Reverse); araçla geri gitmek istediğinizde bu konum kullanılır. N harfi nötr, yani boş demektir. D harfi Drive, yani ileri sürüş yönüdür; normal koşullarda düz ve ileri yönlü giderken vites bu konumda tutulur, en çok kullanılan konum budur. L harfi ise düşük deviri ifade eder; manuel vitese benzer biçimde aracı çok düşük devirde sürmek istediğinizde, özellikle dik yokuşlarda ve benzeri yerlerde işe yarar. Bazı araçlarda bu konum L yerine M harfiyle gösterilir.

Sınavda nasıl sorulur?

Bu harflerin her birinin anlamını bilmek, konuyla ilgili tüm soruları yapmanız için yeterlidir; çünkü sorular hep bu bilgilerin çevrilmiş halidir. Örneğin “Aracı park ettiğinizde vitesi hangi konuma almanız gerekir?” diye sorulur ve cevap P (Park) olur; ya da tam tersi, “vites P konumundaysa araç hangi durumdadır?” diye sorarlar. “Otomatik vitesli araçlarda geri yönlü hareket için vites hangi konumda olmalıdır?” sorusunun cevabı R'dir. “İleri yönlü hareket halinde vites hangi konumda olmalıdır?” sorusunun cevabı ise D (Drive) sürüş modudur. Bir başka klasik soru tipi de harflerin yanlış eşleştirildiği seçeneği bulmaktır: örneğin “P = Park”, “D = ileri sürüş”, “N = boş” doğruyken, R'nin ileri hareket olarak gösterildiği gibi yanlış bir eşleştirme çeldirici olarak konur. Bu yüzden P, R, N, D ve L harflerinin karşılıklarını karıştırmadan bilmeniz gerekir.

Bu konudan sınavlık bilgiler

• Otomatik vitesli araçta vites geçişlerini sürücü değil, aracın kendisi motorun tork ve devir sayısına göre yapar.
• P (Park) konumu aracı park durumunda sabitler.
• R (Reverse) konumu geri yönlü hareket için kullanılır.
• N (Nötr) konumu vitesin boşta olduğu anlamına gelir.
• D (Drive) konumu ileri yönlü normal sürüşte en çok kullanılan konumdur.
• L konumu düşük deviri ifade eder ve özellikle dik yokuşlarda kullanılır.
• Manuel viteste vites geçişlerini sürücü kendi eliyle yaparken, otomatik viteste araç bunu kendiliğinden ayarlar.
• Otomatik vitese otomatik şanzıman da denir; günümüzde binek araçların çoğu otomatik vitesli üretilmektedir.
• Otomatik vites, vitesin kendiliğinden geçtiği ya da düştüğü vites türü olarak tanımlanır.
• Otomatik vites, belli bir motor devri için tekerleklerin devir hızını dişliler aracılığıyla kademeli olarak yükseltir ya da alçaltır.
• Bazı araçlarda düşük devir konumu L yerine M harfiyle gösterilir.
• Otomatik vites kolundaki harfler P, R, N, D ve L'dir; harfler araçtan araca çok az değişebilir.

Kısaca

Otomatik vites (otomatik şanzıman), vites geçişlerini sürücünün değil aracın kendisinin, motorun tork ve devir durumuna göre yaptığı sistemdir; manuel viteste ise geçişleri sürücü elle yapar. Vites kolundaki harfler sınavın kalbidir: P Park (durdurup park etme), R geri vites, N nötr/boş, D Drive/ileri sürüş ve L düşük devir (bazı araçlarda M). Park için P, geri hareket için R, ileri hareket için D konumunu bilirseniz, soru nasıl çevrilirse çevrilsin doğru cevabı bulursunuz.