Bu bölümde kara yollarında araç sürme yasaklarını, alkol sınırlarını, ceza sürelerini ve ticari araçların kullanım-dinlenme sürelerini işleyeceğiz. Buradaki rakamlar (alkol promilleri, 625 kuralı, 4,5 ve 9 saat, takograf saklama süreleri) sınavda doğrudan sorulur; bu yüzden hepsini net biçimde bilmeniz gerekir.
Araç sürme yasakları
Sürücü belgesi olmadan araç kullanmak yasaktır; kara yolunda belgesiz araç kullanılırsa hem aracı süren kişiye hem de aracı kullandıran kişiye ceza uygulanır. Bunun yanında sürücü belgenizin sınıfı dışında bir araç kullanmak da yasaktır; örneğin B sınıfı sürücü belgesiyle tır sürülemez. Ehliyetinizin kapsamadığı sınıftaki araçları kullanmak yasaktır.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi altında araç kullanmak kesinlikle yasaktır ve bunun affı yoktur. Bu ihlalde kişi derhal araç kullanmaktan men edilir, sürücü belgesi iptal edilir ve belge 5 yıl süreyle geri alınır; hatta hapis cezası bile gündeme gelebilir. Sınavda bu konu genellikle “uyuşturucu/uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücünün sürücü belgesi kaç yıl süreyle geri alınır?” biçiminde sorulur ve cevap her zaman 5 yıldır.
Alkol sınırları
Kandaki alkol sınırı, hususi (ticari olmayan) araçlarda 0,50 promil, ticari araçlarda ise 0,20 promildir. Bu sınırların üzerinde araç kullanmak yasaktır. Ek olarak, alkol aç karnına çok daha etkilidir; refleksleri azaltır, kişinin karar verme ve zihinsel sürecini yavaşlatır, sinir sistemini etkiler. Bu ayrıntılar da yorum sorularında karşınıza çıkabilir.
625 kuralı (alkol ceza süreleri)
Alkollü araç kullanma ihlalinde sürücü belgesinin geri alınma süreleri kademelidir. Bu süreleri 625 kuralı olarak hatırlayabilirsiniz: ihlalin birincisinde 6 ay, ikincisinde 2 yıl, üçüncüsünde 5 yıl süreyle sürücü belgesi geri alınır. Sınavda “geriye dönük 5 yıl içinde ikinci defa” denirse cevap 2 yıl, “üçüncü defa” denirse cevap 5 yıldır.
Ticari araçlarda kullanım ve dinlenme süreleri
Ticari araçların (tır, minibüs, otobüs ve benzeri) 24 saatlik süre içindeki kullanımı sınırlıdır. Bir ticari araç sürücüsü devamlı olarak en fazla 4,5 saat araç kullanabilir; bu sürenin sonunda en az 45 dakika mola vermek zorundadır. Molanın ardından bir 4,5 saat daha kullanılabilir; böylece bir günde toplamda en fazla 9 saat araç kullanılır.
Molanın mutlaka tek seferde verilmesi gerekmez; en az 15’er dakikalık dilimlere bölünerek toplam 45 dakika tamamlanabilir. Sınavda “toplamda” ifadesi geçiyorsa cevap 9 saat, “en fazla / devamlı” ifadesi geçiyorsa cevap 4,5 saattir. Bu konuda bir tuzağa dikkat edin: molaya kişinin kendi isteğiyle ek süre eklemesi (örneğin 45 dakikaya 30 dakika daha ekleyip toplam 1 saat 15 dakika mola vermesi) yasak değildir; zorunlu olan, en az 45 dakika mola vermektir, fazlası sürücünün inisiyatifindedir.
Takograf cihazı
Takograf, aracın kullanım süresini, hızını ve hız ihlallerini kayıt altına alan cihazdır; adeta aracın kara kutusudur. Bu cihaz ticari araçlarda bulunur ve sürme ile dinlenme sürelerinin tespiti bu cihazla yapılır. Takograf kayıtları araçta 1 ay, iş yerinde ise 5 yıl süreyle saklanır; bu iki süreyi birbirine karıştırmamak gerekir. Ayrıca takograf veya taksimetre bulundurmayan araçlar hakkında uygulanan yaptırım, aracın trafikten men edilmesidir.
Kısaca
Belgesiz araç kullanmak ve ehliyet sınıfı dışında araç sürmek yasaktır; uyuşturucu/uyarıcı madde etkisinde araç kullananın belgesi 5 yıl geri alınır. Alkol sınırı hususi araçlarda 0,50, ticari araçlarda 0,20 promildir. Alkollü araç kullanmada 625 kuralı işler: birincisinde 6 ay, ikincisinde 2 yıl, üçüncüsünde 5 yıl. Ticari araçlar devamlı en fazla 4,5 saat, molalarla birlikte günde toplam 9 saat kullanılabilir ve 4,5 saatten sonra en az 45 dakika mola verilir. Bu süreleri kaydeden takograf ticari araçlarda bulunur; kayıtları araçta 1 ay, iş yerinde 5 yıl saklanır. Takograf veya taksimetre bulundurmamak aracın trafikten men edilmesine yol açar.