Trafik Kaynaklı Çevre Kirliliği

Trafik ve Çevre dersinin adındaki “çevre” kısmı, sınavda her denemede en az bir soruyla karşınıza çıkar. Bu notta trafiğin hava, gürültü ve atık yoluyla çevreye verdiği zararları, trafik kazalarının topluma ve çevreye etkisini, çevre kirliliğini önleyen sürücü davranışlarını ve yakıt tasarrufunun çevreyle ilişkisini öğreneceksiniz.

Trafik çevreyi nasıl kirletir?

Trafik, çevreyi üç ana yoldan etkiler. Birincisi hava kirliliğidir: motorlu araçların egzozundan çıkan gazlar havaya karışır ve bu gazların içindeki karbonmonoksit insan sağlığı için zehirlidir. İkincisi gürültü kirliliğidir: gereksiz yere korna çalmak ve bakımsız, gürültülü araçlarla trafiğe çıkmak hem insanları hem de diğer canlıları rahatsız eder. Üçüncüsü atıklardır: yolculuk sırasında yol kenarına bırakılan yiyecek ve ambalaj atıkları, toprağa dökülen motor yağı ve kullanılmış lastik ya da akü gibi araç atıkları toprağı ve suyu kirletir.

Atıkların çevreye zararları

Atıklar sınavda doğrudan sorulur. Toplanmayan atıklar kötü koku yayar, çirkin bir görünüm oluşturur ve hastalık bulaştıran zararlıların üremesine sebep olur. Sınavın en sevdiği soru ise hangisinin atıkların çevreye verdiği zararlardan biri olmadığıdır ve cevabı toplanıp işlenerek tekrar kullanılabilir hâle getirilmesidir. Çünkü geri dönüşüm bir zarar değil, atığın çevreye zararını azaltan bir çözümdür. Bu nedenle araçta oluşan çöpler yol kenarına bırakılmaz, uygun çöp kutularına atılır; atık motor yağı ve kullanılmış aküler de toprağa ya da suya karışmayacak şekilde yetkili yerlere teslim edilir.

Trafik kazalarının topluma ve çevreye zararları

Trafik kazalarının zararı yalnızca kazaya karışan kişilerle sınırlı kalmaz. Orta refüjlere ve yol kenarlarına dikilen ağaçlar zarar görür, köprü ve tünel gibi noktalarda yaşanan kazalar ulaşımı aksatır, trafo ve elektrik direğine çarpma gibi durumlarda kesintiler yaşanır. Yakıt, kimyasal madde ya da tıbbi atık taşıyan araçların karıştığı kazalarda ise büyük ekolojik zararlar ortaya çıkabilir. Sınavda bu dört madde birlikte verilir ve doğru cevap dördünün de kazaların zararları arasında olduğudur. Kaza anında yapılması gerekenler için Trafik Kazası Anında Yapılacaklar dersine bakabilirsiniz.

Çevre kirliliğini önleyen sürücü davranışları

Sürücünün çevreye katkısı küçük alışkanlıklarla başlar. Araç bakımlarını ve egzoz emisyon ölçümünü zamanında yaptırmak motorun daha temiz çalışmasını sağlar. Kısa mesafeli yerlere yürüyerek gitmek, mümkün olduğunca toplu taşıma araçlarını kullanmak ve trafiğin yoğun olmadığı yolları seçmek hem trafikte geçen süreyi hem de egzoz salınımını azaltır. Sınavda bu tedbirlerin yanına bir çeldirici eklenir: iniş eğimli yollarda motoru durdurmak çevre kirliliğini önleyici bir tedbir değildir. Motor durdurulduğunda direksiyon ve fren sistemlerinin destek mekanizmaları devre dışı kalır ve aracın kontrolü zorlaşır; bu yüzden bu davranış tehlikelidir.

Yakıt tasarrufu ve çevre

Daha az yakıt yakan araç havaya daha az egzoz gazı verir; bu yüzden yakıt tasarrufu doğrudan çevre korumasıdır. Ani duruş ve hızlanmalardan kaçınmak, tavsiye edilen tip ve ebatta lastik kullanmak ve araçtaki bakım ve ayarları zamanında yaptırmak aracın daha az yakıt tüketmesini sağlar. Eskimiş bujileri değiştirmek de yakıt tasarrufuna katkıda bulunur. Buna karşılık aşırı hız, yakıt tüketimini artıran ve sürücüden kaynaklanan bir kusurdur; vitese göre çok düşük ya da çok yüksek devirde araç kullanmak ve araç ilk çalıştırıldığında motora tam güç vermek de tüketimi artırır.

Çevre ve trafik adabı

Çevreye zarar veren davranışlar aynı zamanda bir hak ihlalidir. Emisyon değeri yüksek, yoğun egzoz dumanı çıkaran bir araçla trafiğe çıkmak; doğaya ve çevreye, diğer canlılara ve bireylere karşı yapılan bir hak ihlali sayılır. Sınavda bu davranışın hangi hak ihlali türüne girmediği sorulur ve cevap kamu hak ihlalleridir. Gereksiz korna çalarak gürültü yapmaktan ve bakımsız araçla egzoz kirliliğine yol açmaktan kaçınmak, sorumlu sürücülüğün bir parçasıdır.

Bu konudan sınavlık bilgiler

• Trafik; egzoz gazlarıyla hava, gereksiz korna ve bakımsız araçlarla gürültü, yol kenarına bırakılan atıklarla çevre kirliliğine yol açar.
• Egzoz gazındaki karbonmonoksit insan sağlığı için zehirlidir.
• Atıkların zararları: kötü koku, çirkin görünüm ve hastalık bulaştıran zararlıların üremesi.
• Atıkların toplanıp işlenerek yeniden kullanılması çevreye zarar değil, faydadır.
• Trafik kazaları ağaçlara zarar, ulaşımın aksaması, elektrik kesintisi ve ekolojik zarar gibi sonuçlar doğurur.
• Araç bakımlarını ve egzoz emisyon ölçümünü zamanında yaptırmak çevrenin temiz kalmasına katkı sağlar.
• Kısa mesafeleri yürümek, toplu taşıma kullanmak ve trafiğin yoğun olmadığı yolları seçmek kirliliği azaltır.
• İniş eğimli yollarda motoru durdurmak çevre kirliliğini önleyici bir tedbir değildir ve tehlikelidir.
• Ani duruş ve hızlanmalardan kaçınmak, uygun lastik kullanmak ve bakımları zamanında yaptırmak yakıt tüketimini azaltır.
• Aşırı hız, yakıt tüketimini artıran ve sürücüden kaynaklanan bir kusurdur.
• Emisyonu yüksek egzoz dumanıyla araç kullanmak doğaya, diğer canlılara ve bireylere karşı hak ihlalidir; kamu hak ihlali sayılmaz.