Kara yolu ile ilgili tanımlar, sınavda hem doğrudan hem de fotoğraflı sorularla en çok karşınıza çıkan konulardandır. Bu bölümde yol türleri, yol kesimleri ve işaretlerle ilgili en çok sorulan tanımları öğreneceksiniz.
Tırmanma şeridi
Tırmanma şeridi, yokuşlu ve eğimli yollarda çıkış (yukarı) yönünde ilerleyen araçların yavaş araçları geçebilmesi için kullanılan şerittir. Bu şerit daima kullanılmaz; yalnızca ihtiyaç duyulduğunda kullanılır. Şeridin ilk kullanım hakkı, esas olarak çıkış yönünden gelen (çıkan) araca aittir.
Tek yönlü ve iki yönlü kara yolu
Tek yönlü kara yolu, taşıt yolunun yalnız bir yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı yoldur; araçlar hep aynı yöne gider, karşıdan araç gelmez. İki yönlü kara yolu ise hem gidiş hem geliş bulunan yoldur. İki yönlü trafik levhasını tanımak önemlidir. Ayrıca yolda çift (iki) çizgi varsa o kesimde sollama yasaktır.
Bölünmüş kara yolu ve ayırıcı
Bölünmüş kara yolu, bir yöndeki trafiğe ait taşıt yolunun bir ayırıcı ile diğer taşıt yolundan ayrılmasıyla meydana gelen yoldur. Ayırıcı ise iki taşıt yolunu birbirinden ayıran şeydir; bu bir refüj, kaldırım ya da çift çizgi olabilir. Sınavda hem bölünmüş yolun hem de ayırıcının tanımı sorulur.
Otoyol (erişme kontrollü kara yolu)
Otoyol, erişme kontrollü kara yoludur. Otoyola yaya, bisiklet, at arabası ve traktör giremez. Otoyolda en az 40 km/s, en fazla 130 km/s (devlet otoyollarında) hızla gidilir; özel, yap-işlet-devret otoyollarında bu üst sınır 140 km/s’dir. Otoyolda mecburi hâller dışında durma, duraklama ve park etme yapılamaz; U dönüşü de yasaktır. En sol şerit sollama şerididir; kamyonlar ve ağır vasıtalar en sağ şeridi kullanır.
Geçiş yolu ve bağlantı yolu
Geçiş yolu, bir mülkün (ev, benzin istasyonu gibi bir şahıs malının) ana yola olan bağlantısıdır. Bağlantı yolu ise yolları ve kavşakları birbirine bağlayan yoldur. Bu iki tanım birbirine karıştırılır; “yolların birbirine bağlanması” ifadesi geçiyorsa cevap bağlantı yoludur.
Taşıt yolu, bisiklet yolu ve yaya yolu
Kaplama (taşıt yolu), kara yolunun genel olarak taşıt trafiğince kullanılan kısmıdır. Bisiklet yolu, bisikletler için ayrılmış, genellikle mavi renkli yoldur. Yaya yolu ise yayaların yürümesi için yapılan yoldur; günlük dildeki adıyla kaldırımlar yaya yoludur. Yaya yolu ile yaya geçidini karıştırmamak gerekir: yaya geçidi karşıdan karşıya geçmek için kullanılır ve yol hakkı yayanındır. Görme engellilerin takip etmesi için ayrılan sarı işaretli yola ise engelli yolu denir.
Banket
Banket, yaya yolu ayrılmamış kara yolunda taşıt yolu kenarı ile şev başı arasında kalan, olağan olarak yayaların ve hayvanların kullandığı, zorunlu hâllerde de araçların faydalandığı bölümdür. Şehirler arası yollarda sürekli kaldırım yapılmadığı için bu kesim yaya yolu görevi görür; yani banket, şehir içindeki kaldırımlı alanın eşdeğeridir. Bu tanım sınavda çok sık, genellikle tanımı verilerek “burada bahsedilen bölüm nedir?” biçiminde sorulur.
Ana yol ve tali yol
Ana yol, diğer yollara göre daha kalabalık ve daha çok kullanılan, merkezî yoldur. Tali yol ise trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemli, daha az kullanılan yoldur. Yol hakkı her zaman ana yoldaki araca aittir; ana yol ile tali yolun kesiştiği yerde kaza olursa kusurlu, tali yoldaki araçtır. Ters üçgen “yol ver” levhasının bulunduğu yol tali yoldur.
Demir yolu hemzemin geçidi
Demir yolu hemzemin geçidi, herhangi bir taşıt yolu ile demir yolunun aynı seviyede kesiştiği yerdir. Bariyer bulunan geçitler kontrollü, bariyer bulunmayanlar kontrolsüz geçit olarak adlandırılır. Bu geçitlerde öndeki araç sollanmaz; mümkün olduğunca yavaşlayıp, gerekirse durup kontrol ederek geçilir. Bariyer açık olsa dahi (arıza ihtimaline karşı) dikkatli geçmek gerekir.
Şerit, durak ve muayene istasyonu
Şerit, taşıtların güvenle seyredebilmeleri için yolun çizgilerle ayrılmış bölümüdür (sağ, orta, sol şerit gibi). Durak, yolcu taşıtlarının yolcu indirip bindirmesi için ayrılan yerdir; duraklara 15 metre mesafede park etmek yasaktır. Muayene istasyonu ise araçların niteliklerini tespit ve kontrol edebilecek cihaz ve personeli bulunduran, teknik kontrolün yapıldığı yerdir ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlıdır.
Kısaca
Tırmanma şeridi eğimli yollarda çıkan araçlar için ihtiyaç hâlinde kullanılır. Tek yönlü yolda araçlar tek yöne gider, iki yönlü yolda gidiş-geliş vardır; bölünmüş yol bir ayırıcı ile ayrılmıştır. Otoyola yaya, bisiklet, at arabası ve traktör giremez; hız 40-130 (özelde 140) arasıdır ve U dönüşü yasaktır. Banket, yaya yolu ayrılmamış yolda kenarda kalan, şehir içindeki kaldırıma eşdeğer bölümdür. Yol hakkı ana yoldakinindir; ters üçgen levhalı yol tali yoldur. Duraklara 15 metre park etmek yasaktır ve muayene istasyonları Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlıdır.