Kavşaklarda İlk Geçiş Hakkı

Kavşaklarda geçiş hakkı, her sınavda kesinlikle en az bir soruyla karşınıza çıkan; ayrıca kazalarda kimin kusurlu olduğunu belirleyen hayati bir konudur. Konu, trafik görevlisi veya ışığın bulunmadığı kontrolsüz kavşaklar ile bunların bulunduğu kontrollü kavşaklar olmak üzere iki başlıkta incelenir; bu bölümde kontrolsüz kavşaklar ve temel öncelik kurallarını işleyeceğiz.

Geçiş üstünlüğü olan araçlar ve sıralaması

Kavşaktaki ilk ve en temel kural şudur: bütün sürücüler, yolun ana yol ya da tali yol olmasına bakılmaksızın ilk geçiş hakkını her zaman geçiş üstünlüğüne sahip araçlara vermek zorundadır. Bu araçlar bir kavşakta aynı anda karşılaşırsa sıra şöyledir: 1) ambulans ve yaralı ya da acil hasta taşıyan diğer araçlar, 2) organ ve doku nakli yapan araçlar, 3) itfaiye ve benzeri acil müdahale araçları, 4) güvenlik güçlerine ait araçlar. Bu sıralama çıkmış sorularda doğrudan sorulur; ayrıntısı Geçiş Üstünlüğü dersinde. Geçiş üstünlüğü hakkını kullanabilmeleri için tepe lambası ve siren çalıyor olmalıdır; bu koşullar sağlandığında kırmızı ışıkta bile geçebilirler. Yolda bir siren sesi veya anons duyduğunuzda yapmanız gereken ilk iş, kavşağı hemen boşaltmaya çalışmak değil, sesin geldiği yönü tayin etmektir.

Trafik işaretlerine uymada öncelik sırası

Sınavda "trafik işaretlerine uymada öncelik sırası" veya "trafikte kimin sözü geçer?" şeklinde sıkça sorulan öncelik sırası şöyledir: Trafik görevlisi > Işıklı işaret > İşaret levhası > Yer işaretleri > Genel trafik kuralları. Yani bir kavşakta hem trafik görevlisi hem kırmızı ışık varsa, sürücü trafik görevlisinin işaretine uyar; görevli yoksa ışığa, ışık yoksa levhaya, levha yoksa yer çizgilerine, hiçbiri yoksa genel trafik kurallarına bakılır.

Yol türüne ve manevraya göre öncelik

Kara yolu üzerinde raylı sistem varsa, sürücüler doğru geçmekte olan tramvaya ve tramvay hattıyla aynı doğrultudaki araçlara yol vermek zorundadır. Bölünmüş yola çıkan sürücü, bölünmüş yoldaki araçlara yol verir. Tali yoldan ana yola çıkan sürücü (ters üçgen “yol ver” levhası bulunan yoldaki sürücü), ana yoldaki araçlara yol verir. Dönel kavşakta yol hakkı her zaman ada içindeki araca aittir. Bir mülkten yola çıkan sürücü, yolda seyreden araçlara öncelik tanır. Dönüş yapan sürücü ise doğru (düz) giden araçlara yol vermek zorundadır.

Kontrolsüz eşdeğer kavşaklar

Herhangi bir levha veya işaretin bulunmadığı, kolları eşdeğer kabul edilen kavşaklarda öncelik araç türüne ve konuma göre belirlenir. Motorsuz araç sürücüleri (at arabası, bisiklet vb.) motorlu araçlara yol vermek zorundadır; yani motorsuz taşıt her zaman en son geçer. Motorlu araçlar arasında ise lastik tekerlekli traktörler ve iş makineleri, diğer tüm motorlu araçlara yol verir. Ancak burada bir istisna vardır: bir levha nedeniyle traktör ana yolda bulunuyorsa, tali yoldaki otomobilden önce geçebilir. Tüm araçların aynı statüde ve düz gittiği durumlarda ise soldaki sürücü kendi sağındaki araca yol verir; yani sağdaki araç önceliklidir. Bu kural zincirleme işler ve en sağda kalıp sağında başka araç bulunmayan sürücü ilk geçişi yapar.

Soru çözme tekniği

Bu tür görselli sorularda önce levha olup olmadığına bakılır; levha varsa ana yol-tali yol durumu belirlenir. Sıralama yaparken ya en önce geçecek aracı ya da en son geçecek aracı bulmak işi kolaylaştırır. Motorsuz taşıt ve tali yoldaki araç genellikle en sona yazılır; dönüş yapan araç, aynı statüde olsa bile düz gidenlerin tamamını bekler. Kalan araçlar arasında ise sağdaki öncelikli kuralı uygulanır. Araçların konumlarını, sürücü koltuğundaymış gibi ya da saat yönünde tarayarak değerlendirmek hata payını azaltır.

Bu konudan sınavlık bilgiler

• Kavşaklarda ilk geçiş hakkı her zaman geçiş üstünlüğüne sahip araçlara verilir.
• Geçiş üstünlüğü sırası: ambulans ve yaralı taşıyan araçlar, organ ve doku nakli yapan araçlar, itfaiye, güvenlik güçlerine ait araçlar.
• Siren sesi duyulduğunda yapılması gereken ilk iş sesin geldiği yönü tayin etmektir.
• Dönel kavşakta yol hakkı her zaman ada içindeki araca aittir; adaya girmek isteyen bekler.
• Dönüş yapan sürücü doğrudan giden araçlara yol vermek zorundadır.
• Kontrolsüz eşdeğer kavşaklarda motorsuz araç sürücüleri motorlu araçlara yol verir.
• Tüm araçlar aynı statüde ve düz gidiyorsa soldaki sürücü sağındaki araca yol verir.
• Tali yoldan ana yola çıkan sürücü ana yoldaki araçlara yol verir.
• Mülkten yola çıkan sürücü yolda seyreden araçlara öncelik tanımak zorundadır.
• Trafik işaretlerine uymada öncelik: trafik görevlisi > ışıklı işaret > işaret levhası > yer işaretleri > genel kurallar.
• Bağlantı yolundan veya tali yoldan ana yola çıkan sürücü, ana yoldaki araçları bekler.