İlk Yardımın ABC'si

İlk yardımın ABC’si, temel yaşam desteğinin üç aşamasını ifade eder: A hava yolu açıklığı, B solunumun değerlendirilmesi, C dolaşımın değerlendirilmesi. Sınavda bu üç harfin ne anlama geldiği ve her aşamada yapılan işlem sıkça sorulur.

ABC nedir?

İlk yardımın ABC’si üç aşamadan oluşur. A (Airway), hava yolu açıklığının değerlendirilmesidir. B (Breathing), solunumun değerlendirilmesidir. C (Circulation) ise dolaşımın değerlendirilmesidir. Sınavda “ilk yardımın A’sı nedir?”, “B’de ne yapılır?”, “C neyi ifade eder?” biçiminde doğrudan sorulur; bu üç harfin karşılığını ezberlemeniz gerekir. Uygulamaya geçmeden önce ise ilk iş, kişinin bilincini kontrol etmektir: omzuna hafifçe dokunulur ve “iyi misiniz?” diye seslenilerek yanıt verip vermediğine bakılır.

A — Hava yolu açıklığı

Hava yolunu değerlendirmek için hasta ya da yaralı, baş-boyun-gövde ekseni düz olacak şekilde sırtüstü yatırılır. Ağız içinde bir yabancı cisim varsa işaret parmağıyla ağız içine girilerek çıkarılmaya çalışılır. Ardından hava yolunu açmak için baş geri, çene yukarı pozisyonu verilir: bir el hasta/yaralının alnına, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin üzerine konur; alından bastırılıp çeneden kaldırılarak baş geriye doğru itilir. Bu pozisyonun amacı hava yolu açıklığını sağlamaktır. Solunum yolunu; dilin geriye kayması, takma diş ya da bir yabancı cisim tıkayabilir. Önemli bir uyarı: kişide boyun (omurga) yaralanması varsa bu pozisyon verilmez ya da çok dikkatli davranılır, aksi hâlde boyun daha fazla zarar görebilir. Ayrıca uygulama sırasında sert hareketlerden kaçınılır.

B — Solunumun değerlendirilmesi

Kişinin soluk alıp vermediği bak-dinle-hisset yöntemiyle anlaşılır. Bak: göğüs kafesinin inip kalkmasına bakılır. Dinle: kulak ağza yaklaştırılarak nefes sesi dinlenir. Hisset: nefesin yanağa çarpıp çarpmadığı hissedilir. Bu değerlendirme 10 saniye süreyle yapılır. Solunum çok az olduğunda yüzle hissetmek zor olabilir; bu durumda bir cam, ayna, gözlük ya da telefon camı ağza yaklaştırılarak buğulanıp buğulanmadığına bakılabilir.

C — Dolaşımın değerlendirilmesi

Dolaşım, kanın vücutta dolaşmasıdır; bunun için kalbin çalışması ve damarlar gerekir. Kalbi duran kişinin dolaşımı olmaz. Dolaşım nabız kontrolü ile değerlendirilir. Nabız; çocuk ve yetişkinlerde şah (boyun) damarından, bebeklerde ise kol atardamarından kontrol edilir. Nabzın tanımı da sınavda çıkar: kalp atımlarının atardamar üzerine yaptığı basınca nabız denir. Dolaşım sisteminin kalp ve damarlardan oluştuğunu, vücudu oluşturan sistemler konusunda diğer sistemlerle birlikte ayrıntılı biçimde öğrenebilirsiniz.

Bu konudan sınavlık bilgiler

• İlk yardımın ABC'sinde A harfi hava yolu açıklığını (Airway), B harfi solunumu (Breathing), C harfi dolaşımı (Circulation) ifade eder.
• ABC değerlendirmesine geçmeden önce ilk adım kişinin bilincini kontrol etmektir: omzuna dokunulup 'iyi misiniz?' diye seslenilir.
• Hava yolu açıklığı için baş geri-çene yukarı pozisyonu verilir; ancak boyun yaralanması şüphesinde bu pozisyon verilmez.
• Solunum yolunu tıkayabilecek 3 neden: dilin geriye kayması, takma diş ve yabancı cisimdir.
• Solunum bak-dinle-hisset yöntemiyle değerlendirilir: göğüs hareketine bakılır, nefes sesi dinlenir, nefes yanakta hissedilir.
• Solunum değerlendirmesi 10 saniye süreyle yapılır; bu süre tüm yaş grupları için geçerlidir.
• Nabız tanımı: kalp atımlarının atardamar duvarına yaptığı basınçtır; toplardamardan nabız alınmaz.
• Yetişkin ve çocuklarda nabız şah (boyun/karotis) damarından, bebeklerde ise kol (brakiyal) atardamarından kontrol edilir.
• Hava yolunu açmak için ağız içinde yabancı cisim varsa işaret parmağıyla dışarı alınmaya çalışılır.
• Hava yolunu değerlendirmek için kişi baş-boyun-gövde ekseni düz olacak şekilde sırtüstü yatırılır.
• Baş geri-çene yukarı pozisyonunda bir el alna, diğer elin iki parmağı çene kemiğine konur; alından bastırılıp çene kaldırılır.
• Solunum çok zayıfsa ağza yaklaştırılan cam, ayna veya telefon camının buğulanıp buğulanmadığına bakılabilir.
• Kalbi duran kişinin dolaşımı olmaz; dolaşım için kalbin çalışması ve damarlar gerekir.

Kısaca

İlk yardımın ABC’si; A hava yolu açıklığı, B solunumun değerlendirilmesi, C dolaşımın değerlendirilmesidir. Uygulamadan önce bilinç kontrol edilir. Hava yolu için baş geri-çene yukarı pozisyonu verilir (boyun yaralanmasında verilmez). Solunum bak-dinle-hisset ile 10 saniye kontrol edilir. Dolaşım nabızdan değerlendirilir; yetişkin ve çocukta şah damarından, bebekte kol atardamarından. Nabız, kalp atımlarının atardamar üzerine yaptığı basınçtır.