Sürücü Belgesi ve Ceza Puanı

Sürücü belgesiyle ilgili sorular sınavda doğrudan rakam sorar: kaç ceza puanında, kaç ay, kaç yıl? Bu notta sürücü olmanın şartlarını, belge sınıflarının mantığını, ceza puanı sistemini ve sürücü belgesinin geri alındığı ya da sürücünün araç kullanmaktan men edildiği hâlleri öğreneceksiniz.

Sürücü olmanın şartları

Karayolları Trafik Kanunu'na göre sürücü belgesi alabilmek için üç temel şart vardır: kullanılacak araca göre belirli bir yaşı doldurmuş olmak, belirli bir eğitim seviyesine sahip olmak ve sürücülük yapmaya uygun olduğunu gösteren sağlık raporu almak. Örneğin B sınıfı (otomobil) belge için 18 yaşını doldurmak ve en az ilkokul mezunu olmak gerekir. Sınavda hangisinin sürücü olabilmenin şartlarından biri olmadığı sorulur ve cevap bir meslek sahibi olmaktır. Sürücü kursları ve sınavlar Millî Eğitim Bakanlığı'nın sorumluluğundadır; belgeyi ise nüfus müdürlükleri verir. Başvurudan direksiyon sınavına kadar bütün adımlar için Ehliyet Nasıl Alınır? rehberine bakabilirsiniz.

Sürücü belgesi sınıfları

Sürücü belgeleri, kullanılabilecek aracın türüne göre sınıflara ayrılır ve temel kural basittir: belgenizin sınıfı dışında bir araç kullanamazsınız. En çok bilinen sınıflar şunlardır: A sınıfı motosiklet, B sınıfı otomobil ve kamyonet, C sınıfı kamyon, D sınıfı otobüs, F sınıfı lastik tekerlekli traktör içindir. B sınıfı belge sahipleri lastik tekerlekli traktör de kullanabilir ve yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçmeyen hafif römork çekebilir; buna karşılık B sınıfı belgeyle 50 cc üzerindeki motosiklet kullanılamaz. Araç türlerinin resmî tanımları için Araçlarla İlgili Tanımlar dersine bakabilirsiniz. Belgesiz araç kullanmak da yasaktır; bu durumda hem aracı süren hem de aracı kullandıran kişi cezalandırılır.

Ceza puanı sistemi

Trafik kurallarını ihlal eden sürücüye para cezasının yanında, ihlalin türüne göre ceza puanı da verilir. Puanlar birikir ve belirli bir sınır aşıldığında sürücü belgesi geri alınır. Sınavda sorulan kural şudur: kuralın ihlal edildiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını ilk defa aşan sürücünün belgesi 2 ay süreyle geri alınır. Bu soruda şıklarda 3, 6 ve 12 ay gibi çeldiriciler bulunur; “ilk defa” ve “100 ceza puanı” ifadelerini gördüğünüzde cevap 2 aydır. Hız ihlallerinde ayrıca özel bir kural vardır: hız sınırını %30'dan fazla aşarak bir yıl içinde 5 defa ihlal eden sürücünün belgesi 1 yıl geri alınır; ayrıntısı Hız Sınırları dersindedir.

Belgenin geri alındığı diğer hâller

Ceza puanı dışında, bazı ağır ihlallerde belge doğrudan geri alınır. Ölümle sonuçlanan bir trafik kazasına asli kusurlu olarak sebep olan sürücünün belgesi, ilgili mahkeme tarafından 1 yıl süreyle geri alınır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığı tespit edilen sürücünün belgesi ise 5 yıl süreyle geri alınır. Alkollü araç kullanmada süreler kademelidir ve 625 kuralı ile hatırlanır: ilk ihlalde 6 ay, ikincisinde 2 yıl, üçüncüsünde 5 yıl. Alkol sınırları ve sürüş süreleri Araç Kullanma Süreleri ve Yasakları dersinde, asli kusurun ne olduğu ise Trafik Kazası Anında Yapılacaklar dersinde anlatılır.

Sürücünün men edilmesi ile aracın men edilmesi

Sınavda sık karıştırılan bir ayrım daha vardır. Sürücünün araç kullanmaktan men edilmesi, kişinin o an direksiyon başından alınmasıdır ve sürücünün kendisinden kaynaklanan tehlikeli bir durumda uygulanır; en tipik örnek uyuşturucu madde alarak araç kullanmaktır. Alkol sınırının üzerinde araç kullanan sürücü de araç kullanmaktan men edilir. Aracın trafikten men edilmesi ise araçla ilgili bir eksiklik yüzünden aracın belgelerinin alınıp belirli bir yere çekilmesidir; zorunlu trafik sigortasının yaptırılmamış olması ya da takograf veya taksimetre bulundurulmaması bunun örnekleridir. Bu yüzden hangi hâlde sürücünün araç kullanmaktan men edileceği sorulduğunda doğru cevap uyuşturucu madde kullanımıdır; taşıma sınırının üstünde yolcu ya da yük almak veya zorunlu mali sorumluluk sigortasını yaptırmamak bu sorunun cevabı değildir.

Bu konudan sınavlık bilgiler

• Sürücü olmanın şartları: araca göre belirli bir yaş, belirli bir eğitim seviyesi ve sağlık raporu; meslek sahibi olmak şart değildir.
• B sınıfı sürücü belgesi için 18 yaşını doldurmak gerekir.
• Sürücü belgesini nüfus müdürlükleri verir; sürücü kursları ve sınavlar Millî Eğitim Bakanlığı'na aittir.
• B sınıfı belgeyle otomobil, kamyonet ve lastik tekerlekli traktör kullanılabilir; 50 cc üzerindeki motosiklet kullanılamaz.
• Bir yıl içinde 100 ceza puanını ilk defa aşan sürücünün belgesi 2 ay geri alınır.
• Hız sınırını %30'dan fazla aşarak bir yıl içinde 5 defa ihlal edenin belgesi 1 yıl geri alınır.
• Ölümle sonuçlanan kazaya asli kusurlu olarak sebep olan sürücünün belgesi mahkemece 1 yıl geri alınır.
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığı tespit edilen sürücünün belgesi 5 yıl geri alınır.
• 625 kuralı: alkollü araç kullanmada belge 1. ihlalde 6 ay, 2. ihlalde 2 yıl, 3. ihlalde 5 yıl geri alınır.
• Uyuşturucu madde alarak araç kullanan sürücü araç kullanmaktan men edilir.
• Zorunlu trafik sigortası yaptırılmamış araç trafikten men edilir; bu, sürücünün değil aracın men edilmesidir.